ایران در شانگهای؛ پایان عصر انحصار قدرت‌های غربی

به گزارش سرویس بین الملل پایگاه خبری و تحلیلی فلق پرس به نقل از ایرنا؛ بیشکک از امروز به یکی از کانون های اصلی دیپلماسی منطقه ای و بین المللی تبدیل شده است؛ جایی که سران کشور های عضو سازمان همکاری شانگهای برای شرکت در بیست و ششمین نشست این سازمان گردهم می آیند.

بر اساس برنامه اعلام شده از سوی سازمان همکاری شانگهای و مقام های قرقیزستان، نشست شورای سران کشور های عضو سازمان و نشست «شانگهای پلاس» در روز های ۳۱ اوت و اول سپتامبر (۹ و ۱۰ شهریور) برگزار می شود و نشست اصلی سران نیز در اول سپتامبر (۱۰ شهریور) در بیشکک برگزار خواهد شد. قرقیزستان که ریاست دوره ای سازمان در سال های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ را بر عهده دارد، این اجلاس را مهمترین رویداد پایانی دوره ریاست خود اعلام کرده است.

سازمان همکاری شانگهای امسال بیست و پنجمین سال تاسیس خود را پشت سر می گذارد و قرقیزستان ریاست دوره ای آن را با شعار «۲۵ سال سازمان همکاری شانگهای؛ با هم برای صلح، توسعه و رفاه پایدار» دنبال کرده است.

حضور پزشکیان در بیشکک

مسعود پزشکیان رئیس جمهوری اسلامی ایران نیز امروز وارد بیشکک شد تا در نشست سران سازمان همکاری شانگهای و نشست «شانگهای پلاس» شرکت کند.

بر اساس برنامه اعلام شده، رئیس جمهوری ایران در نشست های اصلی سخنرانی خواهد کرد و علاوه بر آن، دیدار های دو جانبه ای با برخی رهبران حاضر در اجلاس خواهد داشت.

حضور پزشکیان در این اجلاس از آن جهت اهمیت دارد که ایران از اعضای سازمان همکاری شانگهای است و تهران در سال های اخیر تلاش کرده است از ظرفیت این سازمان برای توسعه همکاری های اقتصادی، ترانزیتی و امنیتی با کشور های آسیایی و اوراسیایی بهره گیرد.

پوتین، شی و مودی در بیشکک
در کنار رئیس جمهوری ایران، ولادیمیر پوتین رئیس جمهوری روسیه، شی جین پینگ رئیس جمهوری چین و نارندرا مودی نخست وزیر هند نیز در این اجلاس حضور دارند.

خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داده است که سران ایران، چین، روسیه و هند و دیگر کشور های عضو برای این نشست در بیشکک گردهم آمده اند و موضوعاتی از جمله امنیت منطقه ای و همکاری میان اعضا در دستورکار قرار دارد.

پیش بینی می شود دیدار های دو جانبه رهبران نیز بخش مهمی از برنامه اجلاس باشد. از جمله پوتین قرار است با شی جین پینگ، مودی و پزشکیان دیدار کند. مسائل امنیتی، تحولات منطقه ای، انرژی، تجارت و مناسبات دو جانبه از جمله موضوعات مورد توجه این دیدار ها عنوان شده است.

اجلاس در شرایط جدید ژئوپلیتیکی

نشست امسال سازمان همکاری شانگهای در شرایطی برگزار می شود که رقابت میان قدرت های بزرگ و تحولات امنیتی در مناطق مختلف اوراسیا، اهمیت این سازمان را افزایش داده است.

خبرگزاری آسوشیتدپرس در گزارشی درباره اجلاس بیشکک، سازمان همکاری شانگهای را یکی از بستر های مهم همکاری میان چین، روسیه، ایران، هند و دیگر کشور های آسیایی دانسته و نوشته است که مسکو و پکن از این سازمان برای پیشبرد دیدگاه خود درباره نظم چند قطبی استفاده می کنند؛ هرچند اختلاف منافع میان برخی اعضا، از جمله هند و چین و هند و پاکستان، می تواند مانعی برای شکل گیری مواضع کاملا مشترک باشد.

رادیو اروپای آزاد نیز در تحلیلی که امروز منتشر کرده، اجلاس بیشکک را فرصتی برای روسیه به منظور تقویت جایگاه خود در فضای اورآسیا و توسعه روابط با چین، ایران و دیگر اعضای سازمان ارزیابی کرده است.

«شانگهای پلاس»؛ فراتر از اعضای سازمان

یکی دیگر از بخش های مهم برنامه بیشکک، برگزاری نشست «شانگهای پلاس» است؛ قالبی که امکان گفت و گو میان اعضای سازمان و کشور های شریک و دیگر بازیگران منطقه ای را فراهم می کند.

بر اساس اعلام وزارت خارجه کشور های عضو، نشست «شانگهای پلاس» نیز در روز های ۳۱ اوت و اول سپتامبر در بیشکک برگزار خواهد شد و موضوعاتی همچون تقویت نقش مرکزی سازمان ملل متحد، پایبندی به حقوق بین الملل، توسعه پایدار و گسترش همکاری های متقابل در آن مطرح خواهد شد.

قرقیزستان؛ میزبان یکی از مهمترین رویدادهای دیپلماتیک سال

مقام های قرقیزستان برای برگزاری اجلاس تدابیر گسترده ای در بیشکک اتخاذ کرده اند. به نوشته خبرگزاری دولتی قرقیزستان، بیش از ۲۰ کشور در سطح سران و مقام های ارشد در این روز ها در پایتخت قرقیزستان حضور خواهند داشت و تدابیر امنیتی و ترافیکی ویژه ای نیز برای میزبانی از هیات ها در نظر گرفته شده است.

فرودگاه بین المللی ماناس نیز امروز به دلیل ورود هواپیما های حامل سران کشور ها و هیات های رسمی، محدودیت های موقت در پروازهای مسافری اعمال کرده است؛ محدودیت هایی که طبق اعلام مقام های قرقیزستان از ساعت ۹ صبح تا ۸ شب امروز ادامه دارد.

ایران و آسیای مرکزی؛ یکی از محورهای مهم اجلاس

برای جمهوری اسلامی ایران، اجلاس بیشکک علاوه بر اهمیت چند جانبه، فرصتی برای تقویت روابط با کشور های آسیای مرکزی و پیگیری همکاری های اقتصادی و ترانزیتی است.

در همین چارچوب، توسعه مسیر های حمل و نقل و ترانزیتی، انرژی، تجارت، سرمایه گذاری و همکاری های منطقه ای می تواند در دیدار های رئیس جمهوری ایران با مقام های کشور های منطقه مورد توجه قرار گیرد.

حضور فعال تهران در اجلاس امسال همچنین در شرایطی صورت می گیرد که ایران تلاش دارد از ظرفیت سازمان های منطقه ای و سازوکارهای چندجانبه آسیایی برای توسعه روابط اقتصادی و سیاسی با کشور های غیر غربی بهره بیشتری بگیرد.

اجلاس رسمی چه زمانی برگزار می شود؟

فرآیند برگزاری رویداد های اجلاس از امروز در بیشکک آغاز شده، اما نشست اصلی شورای سران کشور های عضو برای اول سپتامبر ( دهم شهریور) برنامه ریزی شده است.

بدین ترتیب، بیشکک طی امروز و فردا شاهد مجموعه ای از دیدار های دو جانبه، نشست های چند جانبه و رایزنی های سران خواهد بود؛ رایزنی هایی که می تواند تصویری تازه از مسیر آینده همکاری های آسیایی و جایگاه سازمان همکاری شانگهای در معادلات جدید اوراسیا ارائه دهد.

در حالی که نظم بین‌الملل برای دهه‌ها تحت سیطره تک‌قطبی و قواعد تعیین‌شده توسط قدرت‌های غربی بوده است، ظهور سازمان همکاری شانگهای (SCO) به عنوان یکی از بزرگ‌ترین بلوک‌های منطقه‌ای جهان، نشان از تغییر پارادایم در معادلات قدرت دارد. پیوستن رسمی جمهوری اسلامی ایران به این سازمان، تنها یک گام دیپلماتیک برای بهبود روابط منطقه‌ای نیست؛ بلکه کنشی راهبردی در جهت مقابله با «یک‌جانبه‌گرایی» و حمایت از گذار به جهانی «چندقطبی» است.

شکست استراتژی انزوا؛ حضور در قلب قدرت جدید

یکی از اصلی‌ترین ابزارهای سیاست‌های فشار حداکثری و یک‌جانبه‌گرایی، استفاده از ابزار انزوا و قطع پیوند کشورهای هدف از بدنه اصلی مدیریت جهانی است. با این حال، عضویت ایران در شانگهای، این استراتژی را با چالشی بنیادین روبرو کرده است. ایران با حضور در این سازمان، از دایره‌ای که توسط قدرت‌های غربی تعریف شده فراتر رفته و خود را در قالب ساختاری قرار داده است که از نظر جمعیت، وسعت جغرافیایی و منابع طبیعی، بخش عظیمی از جهان را نمایندگی می‌کند. این حضور نشان می‌دهد که هیچ قدرت واحدی نمی‌تواند به تنهایی مسیر آینده جهان را بدون توجه به بازیگران کلیدی آسیا تعیین کند.

تثبیت چندقطبی‌گرایی؛ از سیاست به ساختار

یک‌جانبه‌گرایی تنها به معنای تسلط نظامی نیست، بلکه شامل تسلط بر قواعد بازی در حوزه‌های مالی، امنیتی و حقوقی نیز می‌شود. سازمان همکاری شانگهای با ایجاد ساختارهای جایگزین، در حال تغییر ماهیت قواعد بین‌الملل است. حضور ایران در این سازمان، به معنای مشارکت در تدوین قواعدی است که برخلاف رویکردهای تک‌قطبی، بر اصل احترام متقابل و عدم مداخله در امور داخلی تأکید دارند.

این سازمان با ایجاد توازن میان قدرت‌های بزرگ آسیایی (مانند چین و روسیه) و سایر اعضا، بستری را فراهم می‌کند که در آن، تصمیمات جهانی دیگر تنها در اتاق‌های کارl واشنگتن یا بروکسل گرفته نمی‌شود.

امنیت جمعی؛ جایگزینی برای مداخلات یک‌جانبه

در حوزه امنیت، سال‌هاست که رویکرد یک‌جانبه‌گرایانه بر پایه مداخلات نظامی و تغییر رژیم‌ها، ثبات را در بسیاری از مناطق جهان از بین برده است. سازمان شانگهای با تمرکز بر امنیت جمعی و همکاری در قالب ساختار «RATS» (ساختار منطقه‌ای ضدتروریسم)، رویکردی متفاوت را پیشنهاد می‌دهد؛ رویکردی که بر مدیریت بحران‌ها از طریق دیپلماسی و همکاری‌های اطلاعاتی میان اعضا استوار است، نه بر پایه مداخله‌های فرامرزی که خود عامل بی‌ثباتی هستند. ایران با پیوستن به این ساختار، از ظرفیت آن برای پیشبرد امنیت منطقه‌ای از طریق همکاری‌های مبتنی بر منافع مشترک استفاده خواهد کرد.

گذار به عصری نو

در نهایت، عضویت ایران در سازمان همکاری شانگهای، نمادی از تغییر وزن ترازوی قدرت در جهان است. این عضویت نشان می‌دهد که عصر انحصارگرایی در حال سپری شدن است و جهان به سمتی حرکت می‌کند که در آن، قدرت‌های منطقه‌ای بتوانند در قالب ائتلاف‌های چندجانبه، نقش تعیین‌کننده‌ای در مدیریت امور بین‌الملل ایفا کنند. ایران با این گام، نه تنها جایگاه خود را در نظم نوین تثبیت می‌کند، بلکه به عنوان یکی از ستون‌های اصلیِ تلاش برای ایجاد جهانی عادلانه‌تر و چندقطبی‌تر، شناخته می‌شود.

همچنین باید اشاره داشت پس از جنگ 12 روزه و همچنین 40 روزه قدرت راهبردی جمهوری اسلامی ایران در منطقه و جهان بیش از پیش نمایان شده و کشورها دریافتند که باید در معادلات جهانی ایران را هم در نظر بگیرند تا بتوانند منافع خود را حاصل کنند.